Kalkulator zachowku

Zachowek to połowa tego, co dostałbyś z ustawy — albo dwie trzecie, jeśli jesteś małoletni lub trwale niezdolny do pracy (art. 991 § 1 KC). Policz swój, wpisując wartość spadku i krąg spadkobierców.

⚖️ To wyliczenie orientacyjne i informacja ogólna, nie porada prawna. O wysokości zachowku decyduje sąd, oceniając indywidualnie — w szczególności wartość majątku i darowizn ustala się na podstawie dowodów, często z udziałem biegłego.

Krok 1. Substrat zachowku

Podstawą nie jest „to, co zostało", tylko substrat zachowku: czysta wartość spadku powiększona o darowizny i zapisy windykacyjne, które spadkodawca poczynił za życia (art. 993–995 KC). Zapisów zwykłych i poleceń nie uwzględnia się.

Krok 2. Kto dziedziczyłby z ustawy

Zachowek liczy się od udziału, jaki przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym — niezależnie od tego, co mówi testament.

Krok 3. Kim jesteś i co już dostałeś

Wynik

Uzupełnij wartość spadku, żeby zobaczyć wynik.

Przedawnienie: pięć lat, ale od czego?

Art. 1007 KC daje dwa różne terminy i to jest najczęstsza pułapka:

  • Przeciwko spadkobiercy — pięć lat od ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 KC). Nie od śmierci. Jeśli testament został otwarty i ogłoszony przez sąd dopiero po dwóch latach, zegar rusza dopiero wtedy.
  • Przeciwko obdarowanemu albo osobie, na której rzecz uczyniono zapis windykacyjny — pięć lat od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy (art. 1007 § 2 KC).

Ten sam pięcioletni termin od otwarcia spadku dotyczy roszczeń przeciwko fundacji rodzinnej i przeciwko osobie, która otrzymała mienie w związku z jej rozwiązaniem (art. 1007 § 3 i § 4 KC).

Kto zachowku nie dostanie

Wydziedziczenie

Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawniony: wbrew jego woli uporczywie postępuje sprzecznie z zasadami współżycia społecznego; dopuścił się względem niego lub najbliższej mu osoby umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci; albo uporczywie nie dopełnia względem niego obowiązków rodzinnych (art. 1008 KC).

Przyczyna musi wynikać z treści testamentu (art. 1009 KC). Wydziedziczenie jest bezskuteczne, jeżeli spadkodawca przebaczył (art. 1010 § 1 KC). Zstępni wydziedziczonego i tak są uprawnieni do zachowku — nawet jeżeli wydziedziczony przeżył spadkodawcę (art. 1011 KC).

Zrzeczenie się dziedziczenia

Umowa z przyszłym spadkodawcą, zawarta u notariusza w formie aktu notarialnego (art. 1048 § 1 KC). Można ją ograniczyć do zrzeczenia się samego prawa do zachowku, w całości lub w części (art. 1048 § 2 KC).

Zrzeczenie obejmuje także zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej (art. 1049 § 1 KC). Da się je później uchylić — kolejną umową w formie aktu notarialnego (art. 1050 KC).

Niegodność dziedziczenia

Orzeka sąd. Przesłanki: umyślne ciężkie przestępstwo przeciwko spadkodawcy; nakłonienie podstępem lub groźbą do sporządzenia albo odwołania testamentu; ukrycie, zniszczenie lub podrobienie testamentu (art. 928 § 1 pkt 1–3 KC).

Od 15 listopada 2023 r. doszły dwie nowe przesłanki: uporczywe uchylanie się od alimentów określonych orzeczeniem, ugodą lub umową oraz uporczywe uchylanie się od obowiązku pieczy nad spadkodawcą (art. 928 § 1 pkt 4 i 5 KC). Żądanie można zgłosić w ciągu roku od dnia dowiedzenia się o przyczynie, nie później niż trzy lata od otwarcia spadku (art. 929 KC).

Uwaga na art. 992 KC: przy ustalaniu udziału stanowiącego podstawę obliczenia zachowku uwzględnia się spadkobierców niegodnych oraz tych, którzy spadek odrzucili, a nie uwzględnia się tych, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. To nie jest kosmetyka — od tego zależy, przez ile osób dzielisz spadek w kalkulatorze.

Zachowek a darowizny — ile lat wstecz

Najczęstszy scenariusz: rodzic za życia przepisał mieszkanie jednemu dziecku, a po śmierci „nie ma już czego dzielić". Art. 993–995 KC właśnie tego dotyczy — darowiznę dolicza się do spadku, choć fizycznie jej w nim nie ma.

  • Darowizny dla spadkobierców i dla uprawnionych do zachowku — dolicza się bez ograniczenia czasowego. Nawet sprzed trzydziestu lat.
  • Darowizny dla osób obcych (niebędących ani spadkobiercami, ani uprawnionymi do zachowku) — dolicza się tylko wtedy, gdy zostały dokonane w ciągu dziesięciu lat wstecz od otwarcia spadku (art. 994 § 1 KC).
  • Drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych nie dolicza się w ogóle (art. 994 § 1 KC).
  • Wycena. Wartość liczy się według stanu z chwili darowizny, ale według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 § 1 KC). Dla zapisu windykacyjnego — stan z chwili otwarcia spadku, ceny z chwili ustalania zachowku (art. 995 § 2 KC).
  • Przy zachowku dla dziecka nie dolicza się darowizn uczynionych, gdy spadkodawca nie miał jeszcze zstępnych — chyba że darowizna padła na mniej niż 300 dni przed urodzeniem się zstępnego (art. 994 § 2 KC). Przy zachowku dla małżonka nie dolicza się darowizn sprzed zawarcia małżeństwa (art. 994 § 3 KC).
  • Koszty wychowania i wykształcenia zstępnego zalicza się na jego zachowek tylko o tyle, o ile przekraczają „przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku" (art. 997 KC).

Zmiana z 2023 roku: raty, odroczenie, obniżenie zachowku

Ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy — Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1615) weszła w życie 15 listopada 2023 r. i dodała do Kodeksu art. 997¹. To największa zmiana w zachowku od dekad — po stronie osoby, która ma go zapłacić.

  • Obowiązany może żądać odroczenia terminu płatności zachowku, rozłożenia go na raty, a w wyjątkowych przypadkach — obniżenia. Sąd bierze pod uwagę sytuację osobistą i majątkową obu stron (art. 997¹ § 1 KC).
  • Raty nie mogą przekraczać łącznie pięciu lat. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd, na wniosek zobowiązanego, może odroczyć zapłatę rat już wymagalnych albo przedłużyć ten termin — maksymalnie do dziesięciu lat (art. 997¹ § 2 KC).
  • Obniżenie da się odwrócić. Gdy ustaną okoliczności uzasadniające obniżenie, zobowiązany na wniosek uprawnionego zwraca kwotę, o którą zachowek obniżono — ale nie można tego żądać po upływie pięciu lat od dnia obniżenia (art. 997¹ § 3 KC).

Ta sama nowelizacja rozszerzyła katalog niegodności dziedziczenia (art. 928 § 1 pkt 4 i 5 KC) oraz ograniczyła krąg spadkobierców ustawowych po dziadkach — dziedziczą już tylko dzieci i wnuki dziadków, a nie dalsi zstępni (art. 934 § 2 i 2¹ KC).

Ile to kosztuje i czy jest podatek

  • Opłata od pozwu o zachowek — to sprawa o prawa majątkowe, więc opłata zależy od wartości przedmiotu sporu. Do 20 000 zł obowiązują stawki stałe z art. 13 ust. 1 u.k.s.c. (od 30 zł do 1000 zł), a powyżej 20 000 zł — opłata stosunkowa 5% wartości przedmiotu sporu, nie więcej niż 100 000 zł (art. 13 ust. 2 u.k.s.c. w brzmieniu obowiązującym od 23 września 2025 r.). Przy zachowku 200 000 zł opłata wynosi 10 000 zł.
  • Podatek. Nabycie tytułem zachowku podlega podatkowi od spadków i darowizn (art. 1 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn), a obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zaspokojenia roszczenia — nie z chwilą śmierci (art. 6 ust. 1 pkt 2a). Kwoty wolne: 36 120 zł (I grupa), 27 090 zł (II grupa), 5733 zł (III grupa) — art. 9 ust. 1. Najbliższa rodzina (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha) może korzystać ze zwolnienia z art. 4a po zgłoszeniu nabycia naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy.

Rozliczenie podatku od zachowku bywa sporne — przed złożeniem zeznania potwierdź je w urzędzie skarbowym lub u doradcy podatkowego.

Sprawdź też

Najczęstsze pytania

Kiedy zachowek to 2/3, a nie 1/2?

Gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo gdy uprawnionym zstępnym jest małoletni (art. 991 § 1 KC). W pozostałych wypadkach — połowa wartości udziału spadkowego. Stan ocenia się na chwilę otwarcia spadku.

Czy rodzeństwu należy się zachowek?

Nie. Art. 991 § 1 KC wymienia zamknięty krąg: zstępni, małżonek i rodzice spadkodawcy. Rodzeństwo, dziadkowie, konkubent czy pasierb zachowku nie dostaną — nawet jeśli dziedziczyliby z ustawy.

Rodzic przepisał mieszkanie bratu za życia. Mam szansę?

Tak. Darowiznę na rzecz spadkobiercy lub uprawnionego do zachowku dolicza się do spadku bez ograniczenia czasowego (art. 993 i 994 § 1 KC), a jej wartość liczy się według dzisiejszych cen (art. 995 § 1 KC). Jeżeli po spadkodawcy nie zostało nic, roszczenia kierujesz wprost przeciwko obdarowanemu — w granicach jego wzbogacenia (art. 1000 § 1 KC).

Czy zachowek należy się, gdy testamentu w ogóle nie było?

Tak, może się należeć — na przykład wtedy, gdy spadkodawca rozdał cały majątek darowiznami jeszcze za życia. Wtedy roszczenie kierujesz przeciwko obdarowanym (art. 1000 KC), a termin przedawnienia to pięć lat od otwarcia spadku (art. 1007 § 2 KC).

Byłem powołany do spadku, ale dostałem mniej niż zachowek. Co wtedy?

Przysługuje ci roszczenie o uzupełnienie zachowku — art. 991 § 2 KC mówi o sumie potrzebnej „do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia". Kalkulator liczy to tak samo: od należnego zachowku odejmuje wartość tego, co już dostałeś.

Co, jeśli nie mam pieniędzy, żeby zapłacić zachowek?

Od 15 listopada 2023 r. art. 997¹ KC pozwala żądać odroczenia płatności, rozłożenia na raty (łącznie do pięciu lat, wyjątkowo do dziesięciu), a w wyjątkowych przypadkach nawet obniżenia zachowku. Sąd waży sytuację osobistą i majątkową obu stron.

Podstawy prawne: Kodeks cywilny (tekst jednolity ogłoszony obwieszczeniem Marszałka Sejmu z 21.06.2024, Dz.U. 2024 poz. 1061) — art. 928–930, 931–934¹, 991–1011, 1048–1050; nowelizacja: ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy — Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1615), w życie 15.11.2023. Opłaty: ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. 2025 poz. 1228), art. 13 — z uwzględnieniem zmiany z ustawy z 25 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1157, w życie 23.09.2025). Podatek: ustawa o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 478), art. 1, 4a, 6 i 9. Stan na 15.08.2026.